Wat is autonome rol AIVD nog waard?

Dick Schoof, DG-AIVD, moet wennen aan zijn rol bij de geheime dienst. Hij zoekt zijn heil nu nog vaak bij zijn oude werkgever het ministerie van Justitie & Veiligheid

Dat vindt minister Ollongren van BZK niet altijd plezierig

Reprimande minister

Sinds zijn aantreden eind 2018 als DG van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst AIVD, besteden de media regelmatig aandacht aan Dick Schoof.

Opvallend vonden zij bijvoorbeeld zijn rol bij de ‘affaire Haga Lyceum’ in Amsterdam en bij het advies over het 5G-netwerk van het Chinese Huawei aan een taskforce bij Justitie, die prompt vergat de Tweede Kamer over dit AIVD-advies te informeren. 

Bijzondere media-aandacht kreeg een ‘reprimande van zijn eigen minister’ Ollongren na zijn voorbarige dreigementen richting Volkskrant-journalist Huib Modderkolk.

Exploitatie

Maar ook de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) is kritisch en onderzoekt of gegevens die de AIVD (BZK) en NCTV (Justitie) hebben verstrekt over het Cornelius Haga Lyceum – na overleg in een Taskforce - rechtmatig ‘naar buiten’ zijn gebracht. Dit naar aanleiding van vragen in de samenleving over onder meer de juistheid van die gegevens.

Van: NCTV, Pieter Jaap Aalbersberg Aan: Burgemeester van Amsterdam, drs F. Halsema Ons kenmerk: 2527693 - Datum: 7 maart 2019  Onderwerp: Zorgen ten aanzien van onderwijsinstelling in Amsterdam Zoals u weet is onlangs de Taskforce Problematisch Gedrag en Ongewenste Buitenlandse Financiering opgericht, bestaande uit afgevaardigden van het ministerie van SZW, BZK (mcl. de AIVD) en J&V (mcl. de NCTV).

De toezichthouder kan ook zijn wenkbrauwen fronzen nu is gebleken dat AIVD-directeur Dick Schoof zijn kritisch advies over het 5G-netwerk van het Chinese Huawei wel naar Justitie heeft geschoven, maar dat het AIVD-advies niet tijdig aan de Kamer is aangeboden: "Het had vanaf het ministerie van Justitie en Veiligheid naar de Kamer gemoeten", zegt Justitie. 

"Op 4 februari jl. heeft de AIVD een brief gestuurd over nationale veiligheid en 5G.  Deze brief is gericht aan de minister van Justitie en Veiligheid en de staatssecretaris van Economische zaken en Klimaat". Hierbij ontvangt u ook via deze weg de brief van de AIVD. Ik stuur u deze mede namens de minister van BZK. (De AIVD valt onder het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.)  De Minister van Justitie en Veiligheid, Ferd Grapperhaus

Maar is het niet (ook) de taak van de minister van BZK, Kajsa Ollongren, om de Tweede Kamer aangaande AIVD-aangelegenheden rechtstreeks te informeren?

Modderkolk

Diezelfde minister Ollongren zag zich zelfs genoodzaakt haar DG-AIVD op de vingers tikken.

De AIVD vond namelijk dat Volkskrant-journalist Huib Modderkolk passages moest schrappen uit zijn boek “Het is oorlog, maar niemand die het ziet”, wegens het voornemen tot schending en openbaarmaking van staatsgeheimen. Modderkolk weigerde bepaalde passages te schrappen. Daarop kondigde AIVD-directeur Dick Schoof aan dat hij zich gedwongen zag aangifte te doen ‘van een voorgenomen misdaad’ tegen Modderkolk persoonlijk.

Dat ging minister Ollongren te ver. Onduidelijk wordt of zij dit keer vooraf door Schoof was geïnformeerd. Hij heeft de schijn tegen, want de minister zelf belde Volkskrant-hoofdredacteur Philippe Remarque persoonlijk en zei dat de AIVD voorlopig geen aangifte doet tegen Modderkolk. Zij wilde niet te snel van stapel lopen; eerst moest de rechter in kort geding oordelen.

Controle Minister BZK

Natuurlijk moet Dick Schoof wennen aan zijn gesloten rol als DG-AIVD. Als gelouterd bestuurder mag je evenwel verwachten dat hij nu de zelfstandige taken van zijn AIVD breed uitmeet en de dienst flink op de kaart zet.

Maar door het bestaan van steeds meer taskforces kan hij meedoen met de gedeelde verantwoordelijkheden in de Haagse politiek. Dus zoekt hij voorlopig zijn heil nog te vaak bij zijn vertrouwde werkgever, het ministerie van Justitie & Veiligheid.

Toch moet de AIVD zelfstandiger, zonder tussenkomst van de NCTV en Justitie, rechtsstreek aan belangendragers exploiteren. Openheid in geslotenheid, opdat beleidsmakers zelf beslissingen kunnen nemen, niet altijd ' 1 op 1 ' direct herleidbaar naar AIVD-gegevens.

Verantwoordelijkheid nemen of wegschuilen

De minister van Binnenlandse zaken moet er persoonlijk op toezien dat de (controle op) exploitatie via het ‘eigen ministerie’ gekanaliseerd verloopt en minder vaak via het ministerie van Justitie. Dan zal exploitatie van de AIVD ook minder ophef in de media veroorzaken. Of is wegkruipen voor eigen verantwoordelijkheden en schuilen achter gemengde interdepartementale taskforces soms de hedendaagse norm?

AIVD moet (weer meer) zelfstandig exploiteren

AIVD is geen voorlichtingsdienst

De Nederlandse burger heeft recht op objectieve voorlichting door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) beweert  Kees Cools in de Volkskrant van maandag 8 juli 2019.

Dat gaat mij veel te ver, zeker voor wat betreft de AIVD die een geheime dienst is en zeker geen voorlichtingsdienst, ondanks de transparantie die schoorvoetend aan de dag wordt gelegd.

De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) onderzoekt of gegevens die de AIVD heeft verstrekt over het Cornelius Haga Lyceum kloppen.

Interessanter is wie die gegevens ‘naar buiten’ heeft gebracht en of dat met of buiten medeweten van de AIVD is gebeurd.

Een geheime analyse; “heb je niet van ons gekregen”!

Ooit, in het grijze verleden, verstrekte de voorloper van de AIVD, de BVD, nauwelijks of in ieder geval minder frequent gegevens aan beleidsmakers. Althans niet zodanig in de openbaarheid dat de media ermee aan de haal gingen.

Een geheime analyse werd zeer voorzichtig met slagen om de arm op papier gezet en ‘mondjesmaat op een regenachtige namiddag in een donker kantoor’ aan de geadresseerde beleidsmaker of minister overhandigd en waar nodig mondeling toegelicht. Altijd vergezeld van de niet uitgesproken maar immer goed begrepen zin “dit heb je niet van ons gekregen”! Kijk maar wat u ermee kunt.

Daarmee bedoel ik dat ook de BVD – net als nu de AIVD – met het verstrekken van gegevens aan beleidsambtenaren de geschiedenis bewust maar soms ook onbewust en zeker heimelijk beïnvloedde, maar ‘de waarheid’ nooit (openlijk) manipuleerde. Daarmee zou de dienst zijn geheime karakter en zijn werkwijzen teveel geweld aan doen.

Pas na de komst van de legendarische Arthur Docters van Leeuwen (eind jaren ’80) werd de AIVD langzamerhand iets transparanter dan een gesloten kluisdeur. Van openlijk manipuleren van beleidsmakers was geen sprake, wel werden meer dan voorheen gesprekken gevoerd.

AIVD-publicatie aangescherpt door NCTV

Precies een jaar geleden (juli 2018) meende de CTIVD dat een AIVD-publicatie was aangescherpt na invloed vanuit de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV).

Die conclusie van de CTIVD was gebaseerd op het feit dat de analyse-afdeling van de NCTV voortdurend discussieerde met analisten van de AIVD.

Gaat de wisselwerking tussen beide diensten anno 2019 dan zover dat de AIVD zou hebben gedicteerd wat de NCTV over het Lyceum aan de buitenwereld moest vertellen? Of was dit een blunder van NCTV-directeur Aalbersberg die zijn voormalig baas, de burgemeester van Amsterdam, wilde 'pleasen' en te voortvarend informeerde? De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) zoekt dit nu uit.

Conclusie: Tijd voor zelfreflectie

Een AIVD die onafhankelijker (van de NCTV) moet opereren en zelfstandiger moet exploiteren.

Dat zou een conclusie naar aanleiding van het onderzoek van de toezichthouder CTIVD moeten zijn die mij - en naar ik hoop ook de DG-AIVD Dick Schoof - niet zal en niet mag verbazen.
Het is de hoogste tijd voor meer zelfreflectie!

Een bewerkte versie verscheen in 
'de Volkskrant' van maandag 15 juli 2019

Jonge Democraten geen snars verstand van WIV 2017

GEBREK AAN KENNIS WIV 2017 IS SCHRIKBAREND

Jonge Democraten

In de Volkskrant van maandag 29 januari 2018 maken twee leden van de Jonge Democraten hun partij volstrekt belachelijk. Uit hun verhaal over de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) blijkt dat zij geen  verstand hebben van inlichtingenwerk,  en op theoretisch juridisch niveau dramatisch te kort schieten.

 Zij vinden dat ‘de inlichtingendiensten uitstekend in staat zijn waardevolle informatie te verzamelen met hun huidige bevoegdheden’. Dat vinden meer mensen aan de zijlijn. Maar het gaat echt fout wanneer zij stellen dat de nieuwe Wiv een uitbreiding van aftapbevoegdheden geeft. Dit is een schijnbeweging. Diensten mogen nu al niet-kabelgebonden communicatie gegevens via de ether lucht binnenhalen, maar die mogelijkheden drogen op door veranderde technologische ontwikkelingen. Het verloren terrein mag ter compensatie worden aangevuld door interceptie op de kabel. Het is de zelfde bevoegdheid, maar dan op een andere manier.

Inlichtingen versus opsporing

De Jonge Democraten stellen dat het is toegestaan ook gegevens van onschuldige personen in de omgeving van een ‘verdachte’ te verzamelen. Een inlichtingendienst is niet geïnteresseerd in verdachten. Zo heten personen die zich mogelijk schuldig hebben gemaakt aan strafbare feiten. Die personen worden in de gaten gehouden door opsporingsdiensten, zoals de politie.

En dan komt de grootste miskleun; ‘alleen personen die worden verdacht van strafbare feiten mogen nu nog worden getapt’. Ook hier geldt weer, niet de AIVD, maar politie spoort ‘verdachten’ op. De Jonge Democraten moeten beter hun huiswerk maken,

Geheime dienst

De nieuwe Wiv  beperkt de AIVD en de MIVD in hun werkzaamheden meer dan mensen denken. Vóór het jaar 2002 was er helemaal geen wet, maar moesten de diensten wel hun werk doen. Dat gebeurde in het geheim. Nu is toestemming vooraf, evenals controle achteraf in de wet geregeld. Achterdochtige tegenstanders van de zogenoemde ‘sleepwet’ moeten veel positiever zijn.

Arjen Lubach

Vaak ontbreekt de kennis van de geschiedenis van diensten, het geduld om de Memorie van Toelichting te lezen en dus het begrip voor deze wet. Daarom heeft de overheid de plicht de burgers goed voor te lichten. In ieder geval is de website van de AIVD flink uitgebreid. Of de kennis ook  wordt opgepikt is twijfelachtig.

Tegenstanders van de Wiv houden pokhouterig vast aan de populistische term ‘sleepwet’ en zijn bang voor ernstige aantasting van hun privacy. Opmerkelijk dat zij wel naïef achter de zondagavondclown Arjen Lubach aanlopen. Onbewust van zijn overtuigingskracht wist hij het klapvolk te bewegen tegen een wet te gaan stemmen waarvan de inhoud hen onbekend is. Met de nieuwe Wiv mogen AIVD en MIVD minder zelfstandig werken; krijgen ze meer gecontroleerde opdrachten voor interceptie; moet niet alleen de minister maar ook de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden toestemming geven; en is er ook controle achteraf.

Doelgerichte opdracht

Qua werkmethoden verandert er weinig, procedureel-juridisch des te meer. Nog steeds wordt bij een doelgerichte opdracht (onderzoek cyberaanvallen) in stap 1 gekeken of al voldoende metadata bekend zijn of nog moeten worden binnengehaald (bulkinterceptie).

Bij de tweede stap -  waarvoor ook apart toestemming nodig is - wordt er geanalyseerd welke stukjes van de puzzel ontbreken. Op zoek naar patronen, net zoals Google of Bellingcat doen. Waar gaan targets naar toe, met wie hebben ze contact?

Zodra dat duidelijker wordt, bestaat de kans te weten waar de dreiging vandaan komt, maar nog niet precies ‘hoe groot het gevaar is’. Meer onderzoek is nodig en na opnieuw toestemming gaat het onderzoek verder, misschien is aftappen nodig op zoek naar de inhoud.

Zijn er uiteindelijk aanwijzingen van een concrete dreiging dan kan er een brief naar het openbaar ministerie met conclusies en aanbevelingen. Dan is het werk voor de AIVD in principe gedaan en moet het OM zelfstandig bewijs gaan verzamelen.

Er is nogal wat verbeterd!

Als je het werk van de vroegere BVD  afzet tegen dat van de AIVD nu, is nu wettelijk is vastgelegd wat de diensten vóór 2002 in het geheim deden. Deze verbetering geldt niet alleen  de toestemming vooraf en controle achteraf, maar de wet beschrijft ook een zichtbare privacybescherming.

De controle is beter geregeld dan in  omringende landen, dus tegenstanders van de verfoeide ‘sleepwet’ zouden eigenlijk heel tevreden moeten zijn. Er is nogal wat verbeterd!

Artikel  in bewerkte vorm gepubliceerd in
 'de Volkskrant' van woensdag 31 januari 2018

https://www.volkskrant.nl/opinie/tegenstanders-van-de-verfoeide-sleepwet-moeten-eigenlijk-heel-tevreden-zijn-er-is-nogal-wat-verbeterd~a4564148/

Samenwerking politie en AIVD met FSB

Politie werkt in overleg met AIVD samen met Russische geheime dienst FSB  

Volkskrant  

De twee Volkskrant-journalisten Huib Modderkolk en Tom Kreling kunnen schrijven als de besten.Zij hebben de gave lezers ademloos mee te nemen in hun verhalen en wel zo dat die niet altijd doorhebben wat feitelijk het nieuws is. Dat vind ik knap.

Ik moet de verhalen van Huib en Tom altijd meer dan een keer lezen om de kern vast te stellen en te concluderen dat er heel veel woorden zijn gebruikt. Schrijven is kennelijk leuker dan samenvatten.

Hoofdbureau Nationale Politie

Nieuwe Uitleg 1 Den Haag

Dat geldt zeker ook voor de beschrijving van dit onderzoek naar oude, al langer lopende samenwerkingsverbanden tussen de Nederlandse politie en hun buitenlandse collega’s. Het veelvuldig door elkaar gebruiken van afkortingen van inlichtingendiensten en opsporingsdiensten, gelardeerd met namen van grote landen en met klinkende termen als, geheime dienst, cybercriminelen, hackers, digitale misdaad en gevaar, vertroebelt helaas snel waar het echt om gaat.

Politie liaisonofficieren

Opsporingsonderzoek over de grenzen bestaat al zo lang dat zelfs de samenwerking tussen Nederland en Rusland een baard heeft. Samenwerking tussen Nederlandse politie en collega’s in het buitenland, op bilateraal en op multilateraal niveau en binnen Europol en Interpol bestaat al jaren. Misschien vaak ad hoc en niet altijd structureel, maar toch.

Het uitwisselen van politie liaisonofficieren en die stationeren op buitenlandse ambassades is een al jaren normaal gebruik bij het opsporen van internationaal opererende misdadigers. Daarom is samenwerking tussen de Nederlandse politie en buitenlandse inlichtingendiensten – die dan tevens opsporingsbevoegdheden hebben zoals de FSB en bijvoorbeeld de Deense PET – op zich ook niet bijzonder.

Natuurlijk moet je blijven opletten, want de opsporingsdienst FSB is als het uitkomt nog steeds een inlichtingendienst. Inlichtingendiensten werken in beginsel volgens het principe ‘quid pro quo’ of ‘voor wat hoort wat’. De samenwerking met de FSB heeft dus een prijs, de Russen willen wel iets terug voor hun informatie. In opsporingsland is dit beginsel veel minder gebruikelijk.

Saillant detail is dat het voormalige hoofd van de AIVD Gerard Bouman voordat hij naar de Nationale Politie vertrok de betrekkingen tussen de AIVD en de Russische dienst FSB beëindigde door de AIVD-liaisonpost op de Nederlandse ambassade in Moskou te sluiten. Als korpschef van de ‘nieuwe’ Nationale Politie herstelde hij de relatie met de FSB, maar nu ten gunste  van de opsporingscapaciteiten van het politiekorps. De relatie tussen de AIVD en de Nationale Politie zal dit zeker niet ten goede zijn gekomen.

AIVD

De Volkskrant sleept in dit stuk natuurlijk ook de Nederlandse veiligheidsdienst AIVD er met de haren bij. Dat staat leuk op papier. Maar wanneer je in de kop zet: ‘Zorgen bij AIVD (..) over samenwerking’ en vervolgens in het stuk zelf zegt dat er wordt afgestemd met de AIVD komt dat eufemistisch gezegd slordig over.

Verrassend is ook dat Ben de Jong, gastonderzoeker aan de UvA en deskundig op het gebied van de Russische geheime diensten tegenover de NOS beweert dat hij de samenwerking tussen politie en de Russen ‘opvallend’ vindt. Hieruit blijkt maar weer eens dat kenners van inlichtingendiensten niet automatisch ook veel weten over opsporingsdiensten.

Dan spreekt de opmerking van Bart Hogeveen, expert internationale veiligheid Clingendael, over de samenwerking met de FSB, meer aan: “"Wat is het alternatief? De politie moet aan opsporing doen. Als het spoor naar Rusland leidt, moet je daar iets mee doen. Anders stopt het hele onderzoek. Dus het is logisch dat de politie contact zoekt via de officiële kanalen in Rusland. Maar daarbij moeten ze dus wel heel goed opletten." 

Nederlandse politici zwichten voor terrorisme

Nederlandse politici zwichten voor terrorisme

"Aanpak van terrorisme is niet het sluiten van grenzen of het controleren van bus- of treinkaartjes"

Slechts één misdadiger rijdt een paar uur in een trein anoniem door Nederland en ontregelt na zijn dood ongewild het openbaar vervoer in Europa. Tenminste wanneer Nederlandse politici zwichten voor terrorisme.

Volgens Volkskrant-journalist Raoul du Pré (5 januari 2017) neemt het maatschappelijk draagvlak voor vrij verkeer van mensen af. Dat zou gebeuren onder druk van populistische politieke groeperingen in Frankrijk, Duitsland en Nederland.

Volksvertegenwoordigers verliezen strijd tegen terrorisme

Het theater van de angst is in zijn gehele omvang tot ontplooiing gekomen en belemmert binnenkort niet alleen het reizen door Europa, maar bedreigt ook het vrije denken. De terrorist heeft niet gewonnen, maar wij hebben verloren; murw geslagen, zonder enig spoor van veerkracht noch verzet. Met verkiezingen in aantocht zijn politici ten einde raad, knock-out en niet in staat burgers een goed voorbeeld te geven of hen op sleeptouw te nemen naar een positieve grondhouding. Volksvertegenwoordigers geven in jaren opgebouwde vrijheden, waarden en normen op, in hun verloren strijd tegen terrorismedreigingen. Terrorisme loont.

  

Terroristen proberen hun politieke doeleinden te verwezenlijken door het zaaien van angst. Wanneer politici die angst voeden met de bedoeling de bevolking te mobiliseren, speelt dat terroristen in de kaart. Een doeltreffende aanpak van terrorisme is dus niet het sluiten van grenzen of het controleren van bus- of treinkaartjes. Je vergroot slechts de angst. Je sluit je op in een gebarricadeerd land, waardoor niet alleen jouw blik op de wereld maar ook op de werkelijkheid vertroebelt.

  

Alleen die ‘terreurbanken’ zijn er niet

Een ‘Passenger Name Record-wet’ zou de oplossing moeten brengen, zegt Du Pré. Alle internationale vervoermaatschappijen worden verplicht passagiersgegevens te noteren. Met veel belastinggeld moet er een speciale dienst komen die deze gegevens naast de internationale terreurdatabanken legt. Alleen die 'terreurbanken' zijn er niet. De hoeveelheid data die dit nieuwe registratiesysteem zou opleveren kan bovendien niet worden verwerkt. Reizen van verdachte personen kunnen daardoor niet voor of tijdens de reis worden geanalyseerd. Reconstructie van de reizen wel, maar dat kan nu ook al, zo is gebleken.

  

Niet alleen media wakkeren angst aan bij het publiek. Vooral rechtse parlementariërs doen daar uit eigen belang aan mee. Polarisatie levert Kamerzetels op. Linkse parlementariërs zien vrijheid belemmerende maatregelen als een nederlaag, een knieval voor angst, als beleid voor een tijdelijk fenomeen.

Wanneer media en politici nu per se Anis Amri en de aanslag op de kerstmarkt in Berlijn als voorbeeld nemen om maatregelen te nemen tegen vrij reizen, is dat op zijn minst knullig.

  

Knulligheden

Knullig omdat deze terrorist door een slordigheid of met een slim doordacht dwaalspoor een van zijn zes identiteitskaarten in de bus had laten slingeren. Daarnaast had hij nog vijf 'paspoorten' op andere namen. Controles bij internationaal openbaar vervoer hadden hem door gebruik van een andere naam niet opgemerkt.

Knullig omdat voorgestelde regelingen tot het registreren van internationaal reizigersverkeer een grote onkunde en onwetendheid verraden ten opzichte van de praktische uitvoerbaarheid van de strijd tegen terrorisme. Gespecialiseerde opsporings- en inlichtingendiensten zitten niet te wachten op nog grotere hooibergen aan data. Dat is geen garantie op succes, integendeel. Te veel data vertroebelt de blik, verstoort de broodnodige accuratesse en werkt zelfs contraproductief. Het wordt op deze manier zelfs moeilijker terroristen te volgen.

Terrorisme is helaas ook een risico

Dit betekent niet dat we terrorisme moeten ‘accepteren’, maar we moeten weigeren te worden geterroriseerd. De taak van het parlement is om niet in paniek te raken wanneer een Tunesische terrorist zonder dat hij opvalt ons land met een trein of bus inkomt en verlaat. De taak van het parlement is om kritisch en rationeel te blijven denken over de andere belangen van volksvertegenwoordigers in de aanloop naar verkiezingen.

Laten we nuchter vaststellen dat terrorisme ook een risico is, dat bovendien niet erg veel voorkomt en zeker niet in Nederland. We moeten beseffen dat het vanwege onze vrijheden geen toeval is dat juist in Nederland terrorisme zo beperkt blijft.