Vrouwen en spionage
Honeypot of housewife
Historisch gezien is de meest succesvolle agent als het om vrouwen en spionage gaat, over het algemeen niet een ‘seksbom’, maar eerder de vrouw die op het eerste gezicht juist niet opvalt. Vrouwelijke spionnen maken niet vaak uitsluitend gebruik van hun seksuele aantrekkingskrachten, maar doen hun werk veelal onopvallend. Een vrouw die het huishouden verzorgt, achter de kinderwagen loopt en regelmatig boodschappen doet, kreeg door de Amerikaanse CIA het stempel 'housewife cover' opgedrukt. Het merendeel van deze vrouwen met dit 'cover', waren in feite gewone echtgenotes van de echte diplomaten of zakenlieden die wel spioneerden.
De Koude Oorlog
Tijdens de Koude Oorlog hebben duizenden vrouwen tientallen jaren lang de Central Intelligence Agency (CIA) draaiende gehouden. De belangrijksten waren de vrouwen van mannelijke agenten, die vaak samen met hun echtgenoten een vakopleiding hadden gevolgd, maar daarvoor niet of weinig kregen betaald. Gedurende een groot deel van de Koude Oorlog - zelfs tot in de jaren tachtig - werd van vrouwen van politici en diplomaten stilzwijgend verwacht dat ze als fulltime assistenten hun mannen behulpzaam zouden bijstaan, zoals een ‘brave huisvrouw betaamt’. Bij het het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in het algemeen en bij de CIA in het bijzonder werd bij de beoordelingen van mannelijke diplomaten rekening gehouden met de bereidheid van vrouwen om sociale relaties in stand te houden en etentjes te organiseren, rekening houdend met de hiërarchische positie die hun echtgenoot als 'ambtenaar' in nam.
Caseofficer
Maar de CIA ging verder en verwachtte van deze kosteloze arbeidskrachten ook dat zij gingen fungeren als clandestiene verlengstukken van hun spionerende echtgenoten. Bij de CIA is de formele term voor een spion; ‘caseofficer'. Je taak is in het buitenland te werken en daar informanten en agenten zien over te halen om commerciële- of staatsgeheimen in het verborgene te overhandigen. In deze geheime activiteiten van de ‘case officer’ is een sociale rol van de echtgenoten een voor de hand liggende en natuurlijke rol. Wie kan er op een diplomatieke receptie beter met de echtgenote van een ‘target’ een praatje aanknopen dan een andere vrouw of zelfs haar en haar man uitnodigen voor een etentje? Een eerste voorzichtige stap naar een rekrutering? Vrouwen maakten deze stap aanzienlijk eenvoudiger. Terwijl James Bond-films zich afspelen in casino's en skigebieden, speelt veel spionagewerk zich thuis af, waar een ‘case officer’ privacy heeft en controle kan uitoefenen.
‘Je doet de deur open en het is een Rus die wil overlopen’
De vrouw van een geheim agent, in ieder geval in de tijd van de Koude Oorlog, moest ook weten hoe ze in bepaalde precaire situaties moest reageren. De kans bestond dat er bij het huis van deze agent midden in de nacht, of bij afwezigheid van de agent zelf, een vreemdeling onaangekondigd opdaagt, met geheimen die hij wil overhandigen. Stel, je doet als diplomatenvrouw de deur open en het is een Rus die wil overlopen, wat moet je dan doen? Daar moet je op voorbereid zijn. Bijvoorbeeld; wie bel je op de ambassade? Hoe versluier jij jouw taalgebruik over de telefoon? Welk codewoord moet je in deze situatie gebruiken?
Decennia lang was het een publiek geheim dat veel hoge
CIA-officieren hun carrière opbouwden met de hulp van bekwame en loyale
vrouwen. In de memoires van William E. Colby, “Honorable Men: Life In the CIA”, valt te lezen dat hij vol lof is over zijn eerste vrouw
Barbara, die tijdens een vroege uitzending naar Zweden veel deed om zijn
‘cover’ te versterken. Maar ook in Vietnam droeg zij veel bij aan het werk van
haar man en de CIA met haar ‘warme en extraverte persoonlijkheid’ tijdens diners
en recepties.
Vrouwen kunnen geweldig onopvallend spioneren, maar de CIA hield hen niettemin lang buiten de deur wanneer zij te kennen gaven als zelfstandige ‘caseofficers’ het veld in te willen om te opereren. Tientallen jaren lang werd, vooral in door mannen gedomineerde culturen, voetstoots aangenomen dat vrouwen niet konden opereren. Want, wat een huisvrouw ook deed – boodschappen doen, lunchen – het was beslist niet belangrijk, dachten tegenstanders. Maar tegelijkertijd bewees zij het tegenovergestelde. Zoetjes aan werd het 'cover van huisvrouw’ belangrijker en krachtiger. Toch zouden weinigen een huisvrouw verdenken wanneer ‘zíj’, in plaats van haar man, stiekem een bericht uit een geheime plaats zou oppikken. Hoe patriarchaler de cultuur, hoe minder snel een vrouw werd geacht een spionne te kunnen zijn.
Tradecraft
In ‘hardship’-landen als de Sovjet-Unie, Cuba en China was het grootste deel van het werk van een buitenlandse 'caseofficer' fysiek, low-tech, uitputtend en tijdrovend. Er werd enorm veel tijd besteed aan het onderkennen en voorkomen van volgacties . Soms moest er een 'dead drop' worden verricht, wat inhield dat er een bericht in een of andere schuilplaats (nepsteen of boomstam of onder een bankje of onder een brug) moest worden gedeponeerd. Soms moest ongezien een gecodeerd signaal worden aangebracht, zoals een krijtstreep op een muur of brievenbus.
Moeilijker was het uitvoeren van een 'brush contact' of 'brush pass' waarbij een bericht of betaling in een splitsecond ongezien moest worden overhandigd, op bijvoorbeeld een roltrap of bij het naar binnen en naar buiten gaan van een ruimte. Ook niet gemakkelijk was een ‘car tosh’, waarbij de 'case officer' in een fles of ander projectiel een bericht uit de auto gooide, die precies op de goede plek moest 'landen'; in een bosje of in een andere locatie, zodat dit voorwerp later ongemerkt kon worden opgehaald. Er moest veel worden geoefend om deze ‘ouderwetse' tradecraft ongezien te kunnen uitvoeren.
Met een vrouw die assisteerde, waren deze handelingen beter uit te voeren. De vrouw, die onschuldig op de passagiersstoel zat, zou vanuit haar zijraampje minder opvallend een projectiel kunnen gooien. Of wanneer zij de auto bestuurde, kon haar man die car tosh maken op het moment dat de volgauto's door een bocht in de weg hen even uit het oog hadden verloren Niet alleen maakte een vrouwelijke metgezel een man minder opvallend, maar een oplettende vrouw kon ook helpen een 'staart' - een volger of volgploeg- te ontdekken. Vrouwen die op ambassades werkten die continue werden geobserveerd, volgden dezelfde anti-observatietrainingen als hun echtgenoten, en bleken vaak beter in het opsporen van een vermomd sujet. Vrouwen zijn altijd alert op indringers in hun persoonlijke ruimte.
Mike en Shirley; een spionnenechtpaar
Al met al is de aanwezigheid van een competente echtgenote een belangrijke aanvulling voor het werk van een 'caseofficer'. Neem het voorbeeld van Shirley, de vrouw van CIA-agent Mike. Zij en haar man waren een bi-raciaal stel (van verschillende raciale of etnische achtergrond). Voor Shirley was geen enkel aspect van het werk in het buitenland een probleem, zij kon met iedereen omgaan. Ze was in de wolken toen zij hoorde dat zij naar Moskou gingen. Shirley genoot ervan om de Russen voor de gek te houden. "Ik ga met de jongens spelen," zei ze dan tegen haar man, voordat ze in de auto stapte om de volgers en hun auto’s uit de tent te lokken om haar te volgen. Ze kon zich tijdens autoritten met veel plezier uitleven in het afschudden van Russische volgploegen. Mike had dan even zijn handen vrij.
Het werken als een 'verdacht Amerikaans spionnenechtpaar' zorgde in Moskou soms voor een moeizaam
huwelijksbestaan aangezien appartementen permanent werden afgeluisterd. Maar er waren
ook manieren om dit gebrek aan privacy uit te buiten. Zoals toen op een oudejaarsfeestje Mike deed alsof hij erg dronken was, en Shirley hem moest ondersteunen toen hij naar
huis strompelde. Omdat hij wist dat de Russen hem niet alleen volgden maar ook
afluisterden, vroeg hij - met dikke tong sprekend - zijn vrouw in onduidelijke woorden om hem op bed nog een laatste drankje te brengen. De Russische volgers beëindigden de
volgcontrole voor die dag en gingen er
bovendien van uit dat ze de volgende ochtend rustig konden
uitslapen. In plaats daarvan stond Mike vroeg op en sloeg onopgemerkt zijn
slag.
Vrouwelijke 'caseofficers'
Dit beproefde 'cover voor huisvrouwen' werd zo effectief dat, vrouwen in de jaren zeventig en tachtig eindelijk als betaalde krachten werden aangenomen om spionagewerk te doen, terwijl zij zich als vrouwelijke 'caseofficers' naïef en onschuldig konden blijven voordoen. Soms hielden zij met deze tactiek zelfs andere CIA-vrouwen voor de gek. Een vrouwelijke agent vertelde dat zij op het terrein van de Amerikaanse ambassade een vrouw had zien zonnebaden bij het zwembad. Even was zij jaloers op deze luie vrouw die kennelijk slechts haar man vergezelde op een comfortabele post in een mooi buitenland. Later besefte ze dat het een collega zou kunnen zijn die hetzelfde werk deed als zij.
Tegenwoordig kan de plaats van de 'huisvrouw' door een
echtgenoot of door een partner van hetzelfde geslacht worden ingenomen, maar
het punt blijft hetzelfde: de beste spionnen zijn degenen van wie je het nooit
zou verwachten.
https://time.com/6324307/housewives-cia-essay/?utm_source=Newswav&utm_medium=Website
Mundy is journalist en auteur van vier boeken
in de New York Times, waaronder “Code Girls”. [3]
[1] Spionnen
zoals wij: hoe werkt het Russische inlichtingennetwerk in heel Europa? Lees
verder hieronder!! https://www.euronews.com/2023/08/18/spies-like-us-how-does-russias-intelligence-network-operate-across-europe
[2]
Een dode brievenbus is een methode
van heimelijke gegevensuitwisseling die wordt toegepast bij spionage. Op een
vergelijkbare manier wordt ook vaak het losgeld bij een ontvoering
overgedragen.
