Meer of ander toezicht op geheime diensten

Geheime diensten slagen erin het strengere nationale toezicht deels te omzeilen

Er is meer toezicht gekomen op geheime diensten om te voorkomen dat de privacy van burgers door gebruik van meer bevoegdheden te veel zal worden geschaad, schrijft journalist Kees Versteegh op 7 augustus 2019 in NRC.nl. Die diensten maken door internationale samenwerking het toezicht echter diffuus. 

Dat toezicht wordt ook al bemoeilijkt door interdepartementale samenwerking in ‘taskforces’ in Nederland zelf. En zodra berichtgeving van de AIVD zodanig wordt gemoduleerd dat zij menselijk gedrag rond het islamitische Haga Lyceum in Amsterdam willens en wetens en direct beïnvloedt, verdient dat eveneens een bijzonder kritische houding van de toezichthouders.

AIVD verandert maar....

AIVD’ers in Zoetermeer vinden ‘hun dienst’ in korte tijd onherkenbaar veranderd. Er is zoveel personeel bijgekomen dat zij hun eigen collega’s niet meer (her-)kennen. Voortschrijdende algoritmetechnieken worden als iteratieve wonderen omarmd en hekelen het menselijke verstand van analisten. De AIVD is vooral in digitale zin veranderd. 

Directeur Alex Younger van de Secret Intelligence Serivce MI6 verwacht niet dat de oude tradecraft Humint – het runnen van menselijke bronnen - ooit zal verdwijnen. “Wij zullen altijd beweegredenen, intenties en aspiraties van mensen in andere landen moeten begrijpen. Zelfs in deze tijd van artificiële intelligentie heb je menselijke intelligentie nodig”. De Britten blijven dus ‘spionnen’ naar andere landen sturen.

....blijft vooral een veiligheidsdienst

In snerpend contrast hiermee staat dat pas in 2002 de AIVD in het buitenland voorzichtig leerde opereren en medewerkers en agenten op pad stuurde. Nederland is geen land van spionnen; het kent daarin - behalve in de oorlogsjaren 1940-1945 - nauwelijks geschiedenis. Niet offensief, niet slim en niet uitgekookt genoeg. Nederland mist Amerikaanse gedrevenheid, Franse accuratesse, Duitse grondigheid en Brits acteertalent om het Nederlandse inlichtingenwerk naar een geraffineerd manipulatief plan te tillen. De AIVD blijft vooral een veiligheidsdienst. 

Belangrijk is daarbij dat de noodzaak van een Nederlandse inlichtingendienst door afwezigheid van doorwrocht buitenlandse beleid gering is. Om die reden wordt ook meer geloof en waarde gehecht aan berichten van buitenlandse diensten, hoewel die bronnen daarvan onbekend zijn, dan aan rapportages van de eigen gekende menselijke bronnen.

Directeur Younger van MI6 vindt het onvoldoende dat een Britse inlichtingendienst weet wat de tegenstander doet. Nee, je moet in staat zijn gedragingen te veranderen, want het Verenigd Koninkrijk heeft vele buitenlandse belangen.
Gemaskeerd, om de gebruikte modus operandi niet aan de grote klok te hangen omdat ‘spionage’ nu eenmaal onlosmakelijk is verbonden met het niet openbaren van strategieën die de geschiedenis beïnvloedden.

PR-offensief

Nederlandse veiligheidsdiensten echter manoeuvreren openlijk met ambtsberichten om de geschiedenis bij te sturen omdat de nationale veiligheid in gevaar zou zijn. De media worden naar hartenlust ingeschakeld in dit pr-offensief. Slechts het tijdig waarschuwen en het verstrekken van gegevens is echter de wettelijke taak.

Je moet oppassen met subtiele maar bewuste gedragsbeïnvloeding om de werkelijkheid te veranderen. Deze handeling doet denken aan het rechtvaardigden van de inval in Irak in 2003 door geveinsde aanwezigheid (door buitenlandse diensten) van massavernietigingswapens waardoor de (inter-)nationale veiligheid van de V.S. en diens westerse bondgenoten in gevaar zou zijn. 

Kunnen we nog langer vertrouwen op betrouwbare, objectieve mededelingen van de Nederlandse veiligheidsdiensten?

Meer of ander toezicht op geheime diensten

Zodra berichtgeving van de AIVD zodanig wordt gemoduleerd dat zij willens en wetens menselijk gedrag direct beïnvloedt, verdient dat een bijzonder kritische houding van alle burgers, van politici, van de media en van alle toezichthouders. 

Ja, dan is de AIVD onherkenbaar veranderd. Al met al redenen te over om het toezicht niet alleen internationaal maar ook nationaal - bij andere ministeries - drastisch uit te breiden. 

Dit artikel verscheen  in bewerkte versie in NRC van 13 augustus 2019

Nederlandse politici zwichten voor terrorisme

Nederlandse politici zwichten voor terrorisme

"Aanpak van terrorisme is niet het sluiten van grenzen of het controleren van bus- of treinkaartjes"

Slechts één misdadiger rijdt een paar uur in een trein anoniem door Nederland en ontregelt na zijn dood ongewild het openbaar vervoer in Europa. Tenminste wanneer Nederlandse politici zwichten voor terrorisme.

Volgens Volkskrant-journalist Raoul du Pré (5 januari 2017) neemt het maatschappelijk draagvlak voor vrij verkeer van mensen af. Dat zou gebeuren onder druk van populistische politieke groeperingen in Frankrijk, Duitsland en Nederland.

Volksvertegenwoordigers verliezen strijd tegen terrorisme

Het theater van de angst is in zijn gehele omvang tot ontplooiing gekomen en belemmert binnenkort niet alleen het reizen door Europa, maar bedreigt ook het vrije denken. De terrorist heeft niet gewonnen, maar wij hebben verloren; murw geslagen, zonder enig spoor van veerkracht noch verzet. Met verkiezingen in aantocht zijn politici ten einde raad, knock-out en niet in staat burgers een goed voorbeeld te geven of hen op sleeptouw te nemen naar een positieve grondhouding. Volksvertegenwoordigers geven in jaren opgebouwde vrijheden, waarden en normen op, in hun verloren strijd tegen terrorismedreigingen. Terrorisme loont.

  

Terroristen proberen hun politieke doeleinden te verwezenlijken door het zaaien van angst. Wanneer politici die angst voeden met de bedoeling de bevolking te mobiliseren, speelt dat terroristen in de kaart. Een doeltreffende aanpak van terrorisme is dus niet het sluiten van grenzen of het controleren van bus- of treinkaartjes. Je vergroot slechts de angst. Je sluit je op in een gebarricadeerd land, waardoor niet alleen jouw blik op de wereld maar ook op de werkelijkheid vertroebelt.

  

Alleen die ‘terreurbanken’ zijn er niet

Een ‘Passenger Name Record-wet’ zou de oplossing moeten brengen, zegt Du Pré. Alle internationale vervoermaatschappijen worden verplicht passagiersgegevens te noteren. Met veel belastinggeld moet er een speciale dienst komen die deze gegevens naast de internationale terreurdatabanken legt. Alleen die 'terreurbanken' zijn er niet. De hoeveelheid data die dit nieuwe registratiesysteem zou opleveren kan bovendien niet worden verwerkt. Reizen van verdachte personen kunnen daardoor niet voor of tijdens de reis worden geanalyseerd. Reconstructie van de reizen wel, maar dat kan nu ook al, zo is gebleken.

  

Niet alleen media wakkeren angst aan bij het publiek. Vooral rechtse parlementariërs doen daar uit eigen belang aan mee. Polarisatie levert Kamerzetels op. Linkse parlementariërs zien vrijheid belemmerende maatregelen als een nederlaag, een knieval voor angst, als beleid voor een tijdelijk fenomeen.

Wanneer media en politici nu per se Anis Amri en de aanslag op de kerstmarkt in Berlijn als voorbeeld nemen om maatregelen te nemen tegen vrij reizen, is dat op zijn minst knullig.

  

Knulligheden

Knullig omdat deze terrorist door een slordigheid of met een slim doordacht dwaalspoor een van zijn zes identiteitskaarten in de bus had laten slingeren. Daarnaast had hij nog vijf 'paspoorten' op andere namen. Controles bij internationaal openbaar vervoer hadden hem door gebruik van een andere naam niet opgemerkt.

Knullig omdat voorgestelde regelingen tot het registreren van internationaal reizigersverkeer een grote onkunde en onwetendheid verraden ten opzichte van de praktische uitvoerbaarheid van de strijd tegen terrorisme. Gespecialiseerde opsporings- en inlichtingendiensten zitten niet te wachten op nog grotere hooibergen aan data. Dat is geen garantie op succes, integendeel. Te veel data vertroebelt de blik, verstoort de broodnodige accuratesse en werkt zelfs contraproductief. Het wordt op deze manier zelfs moeilijker terroristen te volgen.

Terrorisme is helaas ook een risico

Dit betekent niet dat we terrorisme moeten ‘accepteren’, maar we moeten weigeren te worden geterroriseerd. De taak van het parlement is om niet in paniek te raken wanneer een Tunesische terrorist zonder dat hij opvalt ons land met een trein of bus inkomt en verlaat. De taak van het parlement is om kritisch en rationeel te blijven denken over de andere belangen van volksvertegenwoordigers in de aanloop naar verkiezingen.

Laten we nuchter vaststellen dat terrorisme ook een risico is, dat bovendien niet erg veel voorkomt en zeker niet in Nederland. We moeten beseffen dat het vanwege onze vrijheden geen toeval is dat juist in Nederland terrorisme zo beperkt blijft.

KPN werkt al eeuwen samen met politie

Samenwerking KPN en AIVD of politie heeft wel degelijk nut

De KPN maakt zich zorgen over hackbevoegdheid politie, maar werkt al eeuwen samen met politie en inlichtingendiensten

Dat de politie straks de bevoegdheid krijgt om te hacken is 'heel zorgelijk', zegt Jaya Baloo van KPN, verantwoordelijk voor de veiligheid van IT bij het telecombedrijf, in een gesprek met Huib Modderkolk van de Volkskrant. [27 februari 2016]

Al eerder [NRC, 3 september 2015] schreef ik dat de bezwaren van KPN tegen medewerking aan nieuwe inlichtingenwetten hypocriet zijn. Het bedrijf doet al decennia klussen voor inlichtingendiensten.

Samenwerking KPN en AIVD heeft wel degelijk nut

Telecombedrijven als de KPN zijn verplicht mee te werken aan onderschepping van communicatie. Het nieuwe tapbeleid gaat verder, spitst zich toe op kabelverkeer en is ongerichter dan ooit, waardoor er meer niet-verdachte burgers in het sleepnet van inlichtingendiensten raken.

"Nederland is door verdragen gebonden aan de waarborging van persoonlijke vrijheden", schreef KPN in 2015 als reactie op het voorstel voor een nieuwe inlichtingenwet.

"De medewerkingsplicht voor ondernemingen is voorzien van vergaande geheimhoudingsplichten en onttrekt zich – zoals de ervaring leert – aan enige mate van adequate rechtsbescherming."

KPN zegt in februari 2016 dat veilige communicatie bevochten moet worden. Natuurlijk probeert KPN de klant te paaien, met als voorbeeld de strijd tussen Apple en de FBI over het ontsleutelen van de beveiligde iPhone. " (...) de zorgplicht die wij (..) voor onze klanten hebben staat onder druk.'

KPN surft hier mee op de kritiek van burgerrechtenorganisaties. Dat is hypocriet, want het is de telecombedrijven vooral te doen om de kosten die ermee gemoeid zijn en om de klanten gerust te sussen.

KPN werkt al eeuwen samen met politie

Bovendien werkt KPN – en dienst voorganger PTT – al decennia samen met de inlichtingen- en politiediensten. Daar is het bedrijf altijd trots op geweest: de strijd tegen terrorisme dient immers een nobel doel.

Dankzij samenwerking tussen PTT/KPN en de Amsterdamse politie werd in 1975 een treinkaping door vier Syriërs voorkomen. Inlichtingendiensten hadden met behulp van SIGINT (signal intelligence) delen van telefoonnummers in het Midden-Oosten onderschept en deze metadata gedeeld met de BVD, nu AIVD. Deze metadata leidden tot de ontdekking van de Syriërs, die in een hotel in Amsterdam voorbereidingen troffen voor de treinkaping.

Samenwerking hard nodig

Met de hulp van de PTT/KPN konden AIVD en politie deze terroristische aanslag voorkomen. De samenwerking tussen telecombedrijven en inlichtingdiensten bewees dus toen al zijn nut. 

En die samenwerking zal juist nu hard nodig blijven.

VVD-ministers houden terreurdreiging op niveau ‘substantieel'

Werkt spreekverbod imams tegen radicalisering?

Zeven imams kregen eenverbod van de Eindhovense burgemeester Rob van Gijzel om te spreken op een conferentie in een moskee, meldde de Volkskrant op woensdag 23 december 2015. Dat besluit werd genomen na Kamervragen aan VVD-minister Van der Steur, de allerhoogste baas van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) om radicalisering binnen de gemeente tegen te gaan. Je moet je afvragen of dat een positief resultaat heeft of dat een spreekverbod juist contraproductief werkt.

Van Gijzel had komst predikers naar Al Fourqaan-moskee Eindhoven niet mogen verbieden - 30 januari 2017

Op zijn website is te lezen dat de NCTV binnen de rijksoverheid als enige verantwoordelijk is voor terrorismebestrijding, cyber security, nationale veiligheid en crisisbeheersing. Een soortgelijke formulering was ooit te lezen op de websites van AIVD en MIVD. Die lijken nu als toeschouwers op de tribune zitten. De AIVD mag nog zijn jaarlijkse prioriteiten bij elkaar harken. Voor 2016 zijn dat cyberdreiging, ontwikkelingen aan de randen van Europa en spanningen tussen bevolkingsgroepen in Nederland. Een rol bij terrorismebestrijding kent minder prioriteit, hoewel de praktijk anders uitwijst.

Onvoorspelbaar maar voorstelbaar.

Bij de AIVD groeide in 2002 het besef dat de dienst tekort zou schieten zolang hij alleen zou blijven informeren over concrete en/of voorspelbare dreigingen. Toenmalig hoofd AIVD, Van Hulst: “We werken hard om aanslagen te voorkomen, in de wetenschap dat het toch een keer gaat gebeuren”. Dus moest er eerder worden gewaarschuwd aan de hand van analyses over voorstelbare dreigingen. Die rol werd snel opgepakt door de NCTV, maar dreigt nu zijn onafhankelijke hand te overspelen.

Het is volstrekt logisch dat terreurdreiging onder druk van VVD-ministers op niveau ‘substantieel’ wordt gehouden vanwege stembusvoorspellingen. Je kunt dat de eerste jaren niet naar beneden bijstellen zonder dat dit gevolgen heeft voor de verdeling van Kamerzetels.
De vraag is; hoe serieus is dan nog dat dreigingsbeeld? Het kabinet heeft kennelijk electorale belangen de angst onder de bevolking hoog te houden.

De NCTV vindt het zelf ook steeds lastiger een duidelijk beeld te schetsen. Coördinator Schoof motiveert steeds warriger waarom er een substantiële dreiging is en beweert zelfs elke dag de dreigingen opnieuw vast te stellen. Als dat zo is dan zou elke dag een wisselend niveau moeten gelden en niet al enige jaren hetzelfde. De coördinator vindt als spreekpop van het kabinet eerst de uitreizigers bedreigend en dan weer de terugkeerders. Soms krijgen de ‘lone wolves’ de eer om de gevaarlijksten te zijn, dan weer jihadisten die meereizen met asielzoekers.

Om het dreigingsniveau hoog te houden wordt ‘dankbaar’ gebruik gemaakt van aanslagen in andere Europese landen, of van een enkele geconstateerde vervlechting met ‘de’ criminaliteit. Zelfs het vertrek van één enkele militair naar Syrië óf Irak is voldoende reden verontwaardiging op te wekken bij de bevolking. En aanslagen in Nederland?

Spreekverbod imam kan radicalisering aanwakkeren

Door een spreekverbod voor imams wordt geprobeerd radicalisering tegen te gaan. Het is echt nog te vroeg te kunnen beoordelen of dat is gelukt. Want volgens de NCTV kan radicalisering ook worden aangewakkerd door ‘verlangen naar politieke rechtvaardigheid of wraak voor gevoeld onrecht’. Gevoelens van onrecht zijn onweerlegbaar want het Eindhovense moskeebestuur stapte naar de rechter.

De Coördinator wekt de indruk dat dreigingen bewust substantieel worden gehouden.

Adviezen aan gemeenten om radicalisering door het opleggen van spreekverboden tegen te gaan worden door betrokken VVD-bewindslieden geïnitieerd.

De NCTV moet niet langer beweren als enige instantie politiek verantwoordelijk te zijn voor terrorismebestrijding.

Het is de hoogste tijd dat inlichtingendiensten als AIVD en MIVD hun goede naam en faam op dit terrein heroveren en ten aanzien van staatsveiligheid en democratische rechtsorde een zelfstandiger rol opeisen. Bovendien moeten zij zich op het gebied van cyberspionage en –security meer als onafhankelijke kenners profileren en vervolgens gevreesde bestrijders van economische spionage worden.

Een bewerkte versie verscheen 

op dinsdag 29 december 2015

in de Volkskrant Opinie & Debat
http://www.volkskrant.nl/opinie/stembusvoorspellingen-houden-terreurdreiging-substantieel~a4215274/

Van Gijzel had komst predikers naar Al Fourqaan-moskee Eindhoven niet mogen verbieden - Geplaatst op 30 januari 2017

Toenmalig burgemeester Rob van Gijzel van Eindhoven had stichting Waqf in december 2015 niet mogen verbieden 7 omstreden gastsprekers uit te nodigen voor een islamitische conferentie in de Al Fourqaan-moskee in zijn stad.

http://www.ed.nl/regio/eindhoven/van-gijzel-had-komst-predikers-naar-al-fourqaan-moskee-eindhoven-niet-mogen-verbieden-1.6866953#.WI9EKYB8C7M.twitter

Zijn AIVD analyses nog geloofwaardig

Inlichtingenzwendel in Amerikaanse leger

Grote krantenkoppen en televisiestations in de Verenigde Staten spreken schande van een nieuwe inlichtingenzwendel in het Amerikaanse leger. Zeker vijftig analisten die werken bij het Central Command (CENTCOM) in Florida zeggen dat hun rapporten over Islamitische Staat (IS) en al Qaida zijn gemanipuleerd. Superieuren pasten rapporten aan om president Obama stelselmatig onjuist te informeren over een zogenaamd voorspoedig militair optreden in Syrië. Het Pentagon gaat diepgaand onderzoek doen, meldt ook 'de Volkskrant'.

Commissie Davids

Dit bericht doet denken aan hoe Amerikaanse autoriteiten in 2002 en 2003 inlichtingen vervalsten die aantoonden dat Irak in bezit was van massavernietigingswapens. Dat was niet zo, maar de Nederlandse regering werd er wel door misleid. Commissie Davids stelde onderzoek in naar de Nederlandse steun aan de Irakoorlog en concludeerde dat buitenlandse mogendheden via Angelsaksische en Israëlische ambassades de regering hadden beïnvloed, ondanks waarschuwingen van de veiligheidsdiensten in Nederland.

Geloofwaardigheid van AIVD analyses

Inlichtingenrapporten worden blijkbaar nog steeds vervalst, mogelijk om politieke standpunten van regeringen zoals die van Nederland te beïnvloeden. Gemanipuleerde analyses zullen niet meer door tussenkomst van ambassades de regering bereiken, maar mogelijk wel door ze naar Nederlandse veiligheidsdiensten zelf te sturen. De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) klaagt al langer dat niet is te achterhalen of rapporten die de inlichtingendiensten AIVD en MIVD uit het buitenland ontvangen, daar wel rechtmatig zijn vervaardigd.

Over de samenwerking van de AIVD met buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten is de CTIVD toch al niet erg lovend. Persoonlijke voorkeuren van AIVD-personeel zouden bepalen met welke buitenlandse diensten wordt samengewerkt. Wanneer ruwe gegevens van die favoriete diensten op een zelfde, subjectieve wijze worden beoordeeld, is dat van invloed op de geloofwaardigheid van door AIVD vervaardigde analyses.

Rol Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding                                                

De AIVD en MIVD moeten naar eer en geweten de regering informeren over zaken die belangrijk zijn voor het buitenlandbeleid. Dat doen zij onder meer door berichten van buitenlandse diensten te analyseren en te verstrekken aan zogeheten belangendragers zoals de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV). Maar zonder te vertellen waar die gegevens vandaan komen. Een groot probleem is namelijk dat buitenlandse leveranciers van ruwe gegevens ook hun eigen geheimhoudingsplicht en bronbescherming moeten respecteren.

De internationale inlichtingenwereld keurt beïnvloeding van buitenlandse regeringen door inlichtingendiensten niet af. Het wordt zelfs aangemoedigd. Daarom is het mogelijk dat analyses worden gemanipuleerd en AIVD en MIVD door collega-diensten misbruikt. Belangendragers lopen dan de kans dat zij analyses ontvangen die zijn vervaardigd op basis van door buitenlandse inlichtingendiensten gemanipuleerde berichten. Dat maakt dit inlichtingenproduct zwak. 

Analisten van de NCTV hoeven gelukkig niet blind te varen op analyses van Nederlandse inlichtingendiensten alleen. Ze zijn niet dom of naïef en kunnen mogelijke beïnvloeding door buitenlandse inlichtingendiensten prima onderkennen. De NCTV vindt dat de eigen onafhankelijke, sterke analysefunctie een constructieve controle uitoefent en onjuiste gegevens tijdig kan onderkennen. Zij hebben namelijk meer ingangen tot goede en betrouwbare gegevens dan die van de inlichtingendiensten alleen. 

Politieke beïnvloeding door buitenlandse inlichtingendiensten

Toch is het noodzakelijk de beoordeling van analyses van inlichtingendiensten te verbeteren. Een classificatiesysteem kan daarbij helpen. Ondanks dat er sprake is van strikte bronbescherming moet het mogelijk zijn in algemene termen aan te geven welke soort bronnen ten grondslag liggen aan verstrekte gegevens. Dat kunnen open of gesloten bronnen zijn, menselijke of digitale bronnen, maar ook zelfs alleen de namen van landen.

Zo’n classificatieschema dient een tweeledig doel. Allereerst zullen afnemers van producten meer inzicht krijgen in belang en waarde van de informatie en kunnen vervolgens sneller en adequater handelen. Ten tweede is het belangrijk voor inlichtingen- en veiligheidsdiensten zelf om – zolang er kennelijk analyses worden gemanipuleerd – zich zelf zoveel mogelijk te beschermen tegen beïnvloeding door collega-inlichtingendiensten.

Als onafhankelijke toezichthouder moet tot slot ook de CTIVD weten uit welk land ruwe gegevens afkomstig zijn. Die lang gekoesterde wens moet eindelijk worden omgezet in werkelijkheid.

Versie van dit artikel ook in VK dd 21-09-2015 

http://www.volkskrant.nl/opinie/inlichtingendienst-moet-weten-uit-welk-land-informatie-komt~a4146165/

CTIVD liet op 23 september weten dat de toezichthouder toegang heeft tot ALLE ruwe gegevens die de diensten uit het buitenland ontvangen.
Inhoudelijk oordeel over betrouwbaarheid van die buitenlandse gegevens blijft taak van AIVD en MIVD. Manipulaties door vreemde mogendheden blijven dus mogelijk.

Op 14 maart 2017 laat het gerechtshof in Den Haag weten dat Nederlandse inlichtingendiensten niet verplicht zijn na te gaan op welke wijze gegevens zijn verkregen die zij van de NSA en GCHQ ontvangen.
http://www.ravage-webzine.nl/2017/03/14/hof-modus-operandi-aivdmivd-blijft-geheim/

Substantiële Angst voor Terreurdreiging

Een bewerkte versie werd gepubliceerd in NRC van maandag 27 april 2015

Overheid bevordert substantiële angst terreurdreiging

Nederlandse overheid beoordeelt het dreigingsniveau permanent substantieel hoog en wakkert hiermee angstgevoelens en verrechtsing van het politieke klimaat aan

Het kabinet vindt de kans op een jihadistische aanslag in Nederland reëel, hoewel daarvoor geen concrete aanwijzingen bestaan. Het kabinet roept vaak dat de terreurdreiging codekleur oranje heeft en substantieel hoog blijft. Die dreiging blijft hoog, ondanks het krachtig tegengaan van radicalisering, de bestrijding van terrorisme en het vergroten van de weerbaarheid van de samenleving. Omdat de dynamiek van het jihadisme in Nederland zo onvoorspelbaar, zo ongrijpbaar is, heeft het kabinet een reeks maatregelen in het Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme uitgevaardigd, waarvan vooraf niet kan worden gemeten of er ook resultaat mee zal worden geboekt. Integendeel. De AIVD zegt in zijn jaarverslag over 2014 dat de kabinetsmaatregel die personen verhindert om uit te reizen naar Syrië of Irak zelfs contraproductief werkt, want de dreiging van jihadistisch terrorisme gaat ook uit van gefrustreerde ‘thuisblijvers’!

Waarop is die permanente dreiging eigenlijk gebaseerd? Allereerst zegt de AIVD in zijn analyse “Transformatie van het jihadisme in Nederland / Zwermdynamiek en nieuwe slagkracht” van 2014 dat terroristische aanslagen ook in Nederland kunnen plaatsvinden. Direct gevolgd door de aarzeling precies te kunnen of willen benoemen uit welke hoek zo’n aanslag kan komen. Gemakshalve worden alle mogelijke door analisten bedachte scenario’s opgevoerd. In de aanpak van de Nederlandse overheid ontstaat dus een zelfde zwermdynamiek zónder nieuwe slagkracht.

Nu zijn het de thuisblijvers die voor dreiging zorgen, dan weer de gewelddadige Islamitische Staat (IS). Teruggekeerde jihadstrijders zijn het probleem, hoewel er meer strijders naar Syrië reizen dan er terugkomen waar zij vechten voor een kalifaat en niet tegen Nederland. 

In de zwermdynamiek van de dreigingsanalyses worden uit angst niet alle risico’s te hebben benoemd, tot slot ook nog de ‘lone wolves’ ten tonele gevoerd.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) zegt dat de veiligheid nooit voor 100% kan worden gegarandeerd en dat daarom de autoriteiten elke dag opnieuw beoordelen of het pakket maatregelen afdoende is. Elke dag! De graadmeter voor de veiligheid in Nederland is op die manier niet meer dan een ordinaire onberekenbare beursindex, waarop de veiligheidsmaatregelen van het kabinet zelf geen invloed hebben. 

Er zijn politieke partijen die goed garen spinnen bij een substantiële angst voor terreurdreiging

Door het ontbreken van transparante overheidscommunicatie wordt de indruk gewekt dat de 'substantiële angst' bij Nederlanders de regering goed uitkomt. Angst zorgt immers voor verrechtsing van maatschappij en politiek. Er zijn dus politieke partijen die goed garen spinnen bij een substantiële angst voor terreurdreiging.

Angst in ruil voor macht? Het is geen nieuw politiek en electoraal instrument, maar wel heel lang erg on-Nederlands. En daar werken onderdelen van ministeries aan mee.

Lege aktetas

Die door het kabinet gevreesde substantiële dreiging van terreuraanslagen in Nederland komt uiteraard tot uiting in de media. Ook zij spelen een belangrijke rol bij het dagelijks in stand houden van de angst voor terroristische aanslagen. Iedereen kent wel de mediagenieke chocoladeletters over vreselijke aanslagen, terwijl in de praktijk de Nederlandse burger slechts last heeft van een treinvertraging vanwege een achtergelaten aktetas.

Zo verspreidt de NRC op 17 april in een artikel de niet onderbouwde bewering van de woordvoerder van de Raad van Marokkaanse Moskeeën Nederland, Aissa Zanzen, dat salafisme zich op de lange duur kan uiten in haat en wrok tegen Nederland. 

Ondertussen zegt de AIVD in dit artikel dat de weerbaarheid van steeds meer moskeeën onder invloed van het salafisme afneemt. Dat duidt er op dat er een strijd gaande is tussen moslimpartijen onderling en niet tegen Nederland.

De “Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie” (ECRI) vindt dat bepaalde politici en media de islam en moslims te vaak afschilderen als bedreiging voor de Nederlandse maatschappij. Media zelf doen onvoldoende zelfstandig onderzoek naar het waarheidsgehalte van de berichten van de Nederlandse overheid over de ernst van de jihadistische terreurdreiging. Opiniemakers geven in diezelfde media wel hun kritieken.

Angst leidt tot 'verrechtsing' van kiezers

“Angst verrechtst”, zei de inmiddels overleden hoofdredacteur en NRC-columnist J.L. Heldring bij zijn afscheid in 2012 al, “Het beste medicijn tegen zulke angst (..) is om het begrepen te laten worden. Het gaat daarbij juist niet om de kennis van de academische uitzondering, maar het begrip van de doorsnee mens.”

En zijn mening wordt gedeeld. De  angst voor het dreigende geweld van het jihadisme, zegt antropoloog Hans Feddema in Joop.nl, leidt tot 'verrechtsing' van kiezers.

Het Amsterdamse onderzoeksburo Jansen & Janssen dat politie, justitie en inlichtingendiensten kritisch volgt, zegt dat de Dreigingsbeelden Terrorisme Nederland (DTN) het karakter hebben van korte nieuwsberichten met zwaar aangezette koppen zonder duidelijke bronvermelding en analyse, en zeker niet bedoeld om angst weg te nemen.

Bang voor komst islamitische bootvluchtelingen

Doordat de Nederlandse overheid het dreigingsniveau permanent substantieel hoog blijft beoordelen zonder daarbij concrete dreigingen te kunnen of te willen aangeven, wakkert die overheid angstgevoelens en verrechtsing van het politieke klimaat aan. Verrechtsing, die zelfs de angst voor de overtocht van islamitische bootvluchtelingen zo doet toenemen dat extreemrechtse radicale Nederlandse onderkruipsels de sociale media overspoelen met harteloze opmerkingen als: "Dat scheelt weer 700 uitkeringen, maal 50 jaar. Kassa."

 

En wat zegt de Nederlandse regering? Dat ze bang is dat de herverdeling binnen Europa van asielzoekers die hun leven wagen voor een beter bestaan een aanzuigende werking zou kunnen hebben. En die angst is dan weer goed voor het stemgedrag van de verrechtste Nederlandse kiezer, die politieke partijen zullen belonen die de islamitische bootvluchtelingen hebben weten te weren.

De doorsnee Nederlander moet er op kunnen vertrouwen dat de Nederlandse autoriteiten op transparante wijze communiceren hoe zij elke dag opnieuw beoordelen of het pakket aan maatregelen, opgesomd in het Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme, in Nederland nog afdoende is. De media moeten toetsen of de autoriteiten naar behoren hun werk doen.

Politiek gewenste dreigingsanalyses 

Het heeft er echter alle schijn van dat de NCTV en Nederlandse veiligheidsdiensten een speelbal dreigen te worden van de nationale en Europese (partij-)politiek.

De volgende stap mag niet worden gezet, namelijk dat dreigingsanalyses kunstmatig in stand worden gehouden zolang regerings- en andere politieke partijen dat goed uitkomt.

AIVD verliest zicht op jihadisten; wel salarisverhoging management

AIVD kampt met een enorm capaciteitsprobleem en verliest zicht op escalerend jihadisme.

Dat vertelt Hans Steketee in een artikel in NRC van vrijdag 20 juni 2014.

De kern van het verhaal is dat de inlichtingendienst AIVD jihadisten in Nederland niet meer goed kan volgen door bezuinigingen en vanwege „nieuwe dynamiek” in de jihadbeweging. 

 Jihadbeweging nu ongrijpbaarder en gevaarlijker dan ooit?

De NRC heeft voorinzage gekregen in een AIVD-nota die pas volgende week verschijnt en waarin te lezen zal zijn dat de jihadbeweging nu ongrijpbaarder en gevaarlijker is dan ooit tevoren. Meer details daarover staan in dit artikel niet vermeld.

Veiligheidsexperts

Wel geven verschillende experts desgevraagd vooraf al hun mening.

Veiligheidsdeskundige Rob de Wijk, directeur van het Centrum voor Strategische Studies in Den Haag denkt dat het onmogelijk is alle jihadisten te kunnen volgen en daarom moet de AIVD-capaciteit juist worden uitgebreid.

Kamerlid Ronald van Raak, woordvoerder veiligheid voor de SP, zegt het onverantwoord te vinden dat de AIVD substantieel moet bezuinigen en zijn collega VVD-veiligheidswoordvoerder, Klaas Dijkhoff, vindt het niet voor de hand liggen om bij toenemende dreiging te schrappen in operationele capaciteit.

Veel experts noemen de bezuinigingen bij de AIVD ‘desastreus’. Aanvankelijk beliepen ze een derde van het budget en zijn nu beperkt tot een vijfde; dat is jaarlijks 34 miljoen.

Een woordvoerder van minister Plasterk wilde niet ingaan op capaciteitsproblemen, terwijl de AIVD zelf uiteraard voorziet nog meer 'essentiële taken' te moeten laten vallen dan al het geval is. Er zouden vanwege de bezuinigingen zelfs complete ‘jihad-teams’ moeten worden opgeheven.

Extra geld zal terreurdreiging niet verminderen. 

Met de gewenste 50 miljoen extra van CDA-leider Sybrand Buma zijn de AIVD en de MIVD niet plotsklaps geholpen. Buma denkt toch niet dat extra geld ineens zaligmakend is? Dat weet minister Plasterk ook. Hij bezocht recent de AIVD in Zoetermeer en kwam niet tot de conclusie dat met extra geld de terreurdreiging van jihadstrijders uit Syrië en/of Irak plotsklaps kan worden bestreden.

Geld is één ding, maar de mogelijkheid om capabele werknemers in te zetten is belangrijker; die moeten het werk doen. Dat is wel HET probleem bij de AIVD. Vanwege die eerdere bezuinigingen hebben veel goede werknemers al eieren voor hun geld gekozen en hebben een betrekking elders gezocht en gevonden. De beste werknemers - in welke organisatie dan ook - zijn altijd als eersten vertrokken. Zo ook bij de AIVD.

Het personeel dat overblijft, zou bijscholing moeten krijgen om de opengevallen plaatsen in te kunnen nemen. Daar is geen geld voor en het ontbreekt het management zelfs aan de wil om huidig personeel in dienst te houden; het wil liever nieuw personeel. 

Salarisverhoging management AIVD

Maar zoals altijd speelt er meer, veel meer. Veel huidige personeelsleden van de AIVD vinden het schrijnend dat ondanks de klaagzang over bezuinigingen, (delen van) het management van de AIVD een salarisverhoging heeft weten te bedingen. En dat terwijl tegelijkertijd circa 100 man personeel op straat dreigt te worden gezet en door geldgebrek jihadstrijders niet meer kunnen worden gevolgd. Het is onwaarschijnlijk dat dit mismanagement aan de orde komt in het debat van de Tweede Kamer met de minister, op 26 juni, over taken en middelen van de dienst.  

Tot die tijd wordt door de AIVD de hulp van de media ingeroepen om dit debat op scherp te zetten. Het valt nog te bezien of de 'voor terreur vrezende' oppositiepartijen in de Tweede Kamer daadwerkelijk de bezuinigingen van de AIVD en MIVD willen terugdraaien of dat zij slechts om politieke redenen minister Plasterk dwars willen zitten.

De Tweede Kamer besloot de bezuinigingen van de AIVD en MIVD terug te draaien, maar pas nà een openhartig gesprek van Kees Jan Dellebeke met de NRC op 28 maart 2015 en nà een vernietigend rapport van de Algemene Rekenkamer met dezelfde strekking, medio 2015.

NCTV overdrijft terreurdreiging of verzwijgt iets

De overheid doet over terreurdreiging geheimzinnig en onthoudt de burger essentiële informatie

De twintig jihadstrijders rechtvaardigen de hoge terreurdreiging niet meer. Dan lijkt het aannemelijk dat justitie overdrijft, of beschikt over gegevens die de Nederlandse overheid veel angst inboezemen, maar niet deelt met de burgers.  

"Burgers moeten zo goed mogelijk worden geïnformeerd over de gevaren die zij kunnen lopen"

De Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) van het ministerie van Veiligheid en Justitie denkt dat de kans op een terroristische aanslag in Nederland reëel is. De dreiging is nu op het een na hoogste niveau en dus substantieel. De argumentatie daarvoor is diffuus en gedeeltelijk zelfs onwaar. De Nederlandse burger merkt helemaal niets van een kritieke situatie.

Dreiging door jihadstrijders uit Syrië

De NCTV suggereert dat er in Nederland een grote terreurdreiging uitgaat van jihadstrijders die uit Syrië zijn teruggekeerd in Nederland. Het gaat dan om ruim twintig (!) avonturiers met en zonder gevechtservaring. Waartegen die dreiging is gericht, zegt de NCTV niet. Dat kan strategie zijn. Maar de NCTV geeft in het bericht ook geen aanwijzingen wanneer de dreiging zich zou kunnen gaan manifesteren en blijkt niet in staat de Nederlandse burger duidelijk maken waarom er sprake is van een substantiële dreiging.

Drones boven woonwijken

Justitie zelf neemt een hele serie maatregelen om de mogelijke dreiging van deze twintig jihadstrijders in te dammen, want het is eenvoudig persoonlijke gegevens, mobiliteit en activiteiten, zowel in de echte als in de digitale wereld in kaart te brengen. Zeker met de hulp van welzijnswerkers, wijkagenten, informanten, familieleden en buurtgenoten.

Vervolgens worden paspoorten vervallen verklaard, worden reisgegevens uitgebreider vastgelegd, ronselaars worden vervolgd en in hechtenis genomen en financiële tegoeden bevroren.

Vanzelfsprekend worden de twintig potentiële terroristen door civiele, militaire en politie-inlichtingendiensten afgeluisterd, onder (camera-)observatie gesteld en hun telefoons en computers gehackt. De samenwerking tussen politie en defensie laat het zelfs toe om boven woonwijken drones in te zetten. En tot slot is er nog de mogelijkheid deze jihadstrijders preventief op te sluiten.

Over welke substantiële dreiging hebben we het dan nog?

Onderzoek naar de dreigings- en risicoanalyses

Het is een ware prestatie van een klein aantal uit Syrië teruggekeerde jongelui om het Nederlandse veiligheidsapparaat compleet te gijzelen, de hele Nederlandse samenleving te ontwrichten en eigenlijk niets anders te doen dan een aanslag op de schatkist te plegen.

Een normaal denkend mens komt al snel tot de conclusie dat deze twintig jihadstrijders volledig zijn "kaltgestelt". Dan kan je als overheid moeilijk volhouden dat er van deze twintig jongelui een substantiële terreurdreiging uit gaat. Hoewel de argumentatie van de overheid aan alle kanten rammelt, blijft het dreigingsniveau toch gehandhaafd.

Het lijkt dan aannemelijk dat justitie beschikt over andere gegevens, bijvoorbeeld uit het buitenland, die de Nederlandse overheid zoveel angst inboezemen dat zij zich gedwongen voelt over te gaan tot het doen van exorbitant hoge uitgaven voor beveiligingsdoeleinden en het dreigingsniveau hoog houdt.

Bob Hoogenboom, hoogleraar politie- en veiligheidsstudies, zegt in een artikel in 'Trouw' dat de overheid meer verantwoording moet afleggen over 'draconische beveiligingsmaatregelen'. Hij wil ook een onderzoek naar de dreigings- en risicoanalyses.

Met hem zeg ik 'wat geheim is, moet geheim blijven'. Maar er wordt nu te veel informatie achtergehouden die openbaar gemaakt had kunnen of zelfs moeten worden.

Geheimhouding kan ook voortvloeien uit faalangst van beleidsmakers, bestuurders en politici, gevoed door onwetendheid en gevreesde imagoschade.

De Nederlandse overheid heeft een belangrijke rol in de voorlichting aan de burgers op momenten dat het land groot gevaar loopt vanwege terroristische aanslagen. Die burgers moeten zo goed mogelijk worden geïnformeerd over de gevaren die zij kunnen lopen. Onnodige geheimhouding verstoort die overheidstaak en  brengt de burgerij onvermijdelijk in gevaar.

Geheimzinnigheid is niet sexy

De overheid schiet te kort wanneer er een overtuigend verhaal moet worden verteld over de noodzaak van epische beveiligingsmaatregelen. Het lijkt sexy om geheimzinniger te doen dan strikt noodzakelijk. De burger wordt dan essentiële gegevens onthouden.

Voorlopig blijft de NCTV met droge ogen beweren dat de dreiging afkomstig is van een klein groepje jihadstrijders uit Syrië. Dat is een drogreden. Dat is stemmingmakerij.