Voor Russische oppositieleden is de Orthodoxe Kerk (ROK) een schuilplaats in het buitenland
IND heeft oogkleppen en moet meer advies vragen
In januari 2013 stierf de
Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov in een Rotterdamse cel, waar
hij vastzat om uitgezet te worden. De Immigratie- en Naturalisatiedienst IND
had slechts het vluchtverhaal van Dolmatov beoordeeld. Verder reikt zijn taak
kennelijk niet. Kennis over het huidige strenge visumregime tussen Nederland en
Rusland, over de actuele politieke ontwikkelingen in Rusland en over de wijze
waarop de inlichtingen- en veiligheidsdiensten op geraffineerde wijze worden
ingezet tegen oppositionele groeperingen in binnen- en buitenland ontbreekt bij
deze dienst.
Het is dus de IND kwalijk te nemen dat het geen advies heeft ingewonnen bij
experts van andere ministeries. De IND beoordeelde slechts het vluchtverhaal
van Dolmatov.
AIVD
Gezien de uitlatingen van
Dolmatov zelf over zijn betrokkenheid bij de Russische veiligheidsdienst was
het overigens beslist logisch geweest de AIVD te betrekken bij het onderzoek.
Dat laatste was ook het idee van advocaat Marq Wijngaarden.
De AIVD heeft sinds 1945
dossiers over Rusland aangelegd en heeft actuele kennis van de politieke
situatie in Rusland en de rol van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
daarin.
Maar ook de Nederlandse
ambassade in Moskou had kunnen helpen bij een beoordeling.
Zelfs een eenvoudige
studie op het internet naar de achtergronden van de ontwikkelingen in Rusland
vond de IND kennelijk niet nodig. Was dat wel gebeurd dan had de beslissing
over Dolmatov's asielaanvraag anders kunnen uitvallen.
Is de IND laks, amateuristisch of een bureaucratisch eiland?
In ieder geval was het
politiek handig dat de overheid in 2013, juist in het Nederland-Ruslandjaar,
eventuele gevoeligheden niet in de openbaarheid bracht.
Revival van de "Koude Oorlog"
De zaak rondom de dood van
de Rus Dolmatov lijkt ingewikkeld, maar kan best worden ontrafeld. In ieder
geval gedeeltelijk en beslist uitgebreider dan ambtenaren van de IND hebben
gedaan.
Het naar de media gelekte
vluchtverhaal en de in 'de Volkskrant' omschreven rol van Vader Grigori van de
Russisch Orthodoxe Kerk (ROK) in Rotterdam, zijn dan het uitgangspunt.
Daarnaast zijn er
rapporten op internet die de rol van "the special subdivision (Fourth
Department of the Fifth Administration) for religion" van het KGB
beschrijven. De relatie dus tussen het KGB en de ROK.
Mitrokhin archieven
Een verdere zoektocht naar
de rol van de ROK leidt onder meer naar de Mitrokhin archieven. Daar wordt de
verwevenheid van KGB-medewerkers met de kerk zelfs schematische in een
organigram weergegeven. Wanneer je nu deze gegevens in het perspectief van
Dolmatov's eigen vluchtverhaal plaatst, is het meer dan aannemelijk dat
Dolmatov in binnen- en buitenland, (in Nederland zelfs met de hulp van de ROK),
als agent provocateur in de Russische oppositie was geïnfiltreerd. In de
revival van de "Koude Oorlog" speelt ook de kerk weer een
discutabele rol en lijkt opnieuw te worden ingezet in het spel van de veiligheidsdiensten.
Het is bekend wie een van
de laatste Russen is waarmee Dolmatov heeft gesproken.
Waren de lange
gesprekken met deze 'vader' Grigori ook de reden dat Dolmatov plotseling zweeg
over zijn relatie met de FSB, de opvolger van het KGB?
Dit had de IND moeten
uitpluizen, maar die gaat slechts af op het vluchtverhaal van Dolmatov.
Russische Kerk is gevaarlijke schuilplaats
Dolmatov was gerekruteerd als
informant in de binnenlandse oppositiepartij 'Een ander Rusland' rond Edoeard
Limonov. Na zijn behaalde successen werd hij ingezet als verbindingsman tussen de
veiligheidsdienst FSB en de 'organisatie' van de Russische Orthodoxe Kerk
(ROK). Deze Kerk is al eeuwen een schuilplaats voor oppositieleden in het buitenland, door
machthebbers in Moskou alom gevreesd en al jarenlang bestreden. Maar is ook verwevenheid met het oude KGB en de nieuwe FSB.
Auteurs van klassieke
spionageboeken likken hun vingers af bij deze klassieke inlichtingenoperatie.
Dolmatov; gerekruteerd en deels opgeleid in de gevangenis. Later als 'spion'
geïnfiltreerd in de Russische oppositie in Moskou en daarvoor beloond met een
vertrouwensfunctie bij de rakettenfabriek en met een paspoort voor reizen
buiten Rusland.
Hij maakte reizen naar
Nederland en Duitsland, naar steden waar ook Russische kerkgemeenschappen of moet
je zeggen oppositiebewegingen floreerden.
De FSB wilde, zo zei Dolmatov zelf, dat hij in een ander Europees land ging werken
en daar lid zou worden van een ‘organisatie’.
Volgens Dolmatov moest hij de rol
van verrader spelen. In zijn afscheidsbrief zegt Dolmatov dan ook: “Ik heb een
eerlijk mens verraden”.
Hij eindigde als koerier
in Rotterdam en kreeg de laatste morele steun van de ROK.
Conclusie
Een onvolledig
IND-onderzoek leidde tot een verkeerde beslissing.
De afwijzing van de asielaanvraag door de IND was niet de directe oorzaak van
de dood van Dolmatov. Die was het gevolg van een labiele situatie waarin hij
was gebracht door een uitgekiend spel van de Russische autoriteiten in hun
strijd tegen oppositieleden in binnen- en buitenland.
Tot dit oordeel had de IND
moeten komen in samenspraak met experts van andere ministeries en na
bestudering van de rol en de activiteiten van de ROK voor de Russische geheime
dienst.
Is de kennis van de IND
van de actuele politieke ontwikkelingen in de wereld wel toereikend?
Kan de
IND complexe asielaanvragen nog steeds zelfstandig beoordelen?
Moet deze dienst voortaan
expertise inhuren van specialisten bij andere ministeries?
Deze vragen had de
staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, Fred Teeven, moeten kunnen
beantwoorden.
Het is dus de IND kwalijk te nemen dat het geen advies heeft ingewonnen bij experts van andere ministeries. De IND beoordeelde slechts het vluchtverhaal van Dolmatov.
Is de IND laks, amateuristisch of een bureaucratisch eiland?

De FSB wilde, zo zei Dolmatov zelf, dat hij in een ander Europees land ging werken en daar lid zou worden van een ‘organisatie’.

De afwijzing van de asielaanvraag door de IND was niet de directe oorzaak van de dood van Dolmatov. Die was het gevolg van een labiele situatie waarin hij was gebracht door een uitgekiend spel van de Russische autoriteiten in hun strijd tegen oppositieleden in binnen- en buitenland.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten